Metodoloji
ManaGraf nasıl çalışır — ve nerede durur
ManaGraf, Kur'an kavramlarını kanıta dayalı incelemek için kurulmuş bir araştırma tezgâhıdır. İlkesi tektir: anlamın hakemi kullanımdır. Sistem kanıt derler, görselleştirir ve her iddiaya ham verisini iliştirir; hüküm daima araştırmacınındır.
Yöntemin soykütüğü
Ferâhî — nazm ve iç bütünlük
Kelime, Kur'an'ın kendi iç örgüsü içinde anlamlanır. ManaGraf'ta bunun karşılığı bağlam-önce görünümlerdir: her geçiş, ayetiyle birlikte gösterilir.
Izutsu — semantik alan
Bir kavram, çevresindeki kavramlar ağıyla birlikte bir dünya görüşü taşır. ManaGraf'ta bunun karşılığı, birlikte-geçiş ve gömme komşuluğundan üretilen alan grafıdır — kenar ancak insan onayıyla kalıcılaşır.
Akdemir — artzamanlı bakış
Anlam tarih içinde akar. ManaGraf'ta bunun karşılığı nüzul kronolojisi görünümleridir: bir kavramın Mekkî ve Medenî dönem dağılımı ile sure-sure seyri.
Dört sınır — açıkça
Bu yöntemler güçlüdür ama sınırlıdır. ManaGraf sınırları gizlemez; her panelin ⓘ derkenarında ilgili sınır yazılıdır.
Kök yanılgısı
Bir kelimenin kökeni, kullanımdaki anlamını belirlemez (Barr'ın eleştirisi). Bu yüzden ManaGraf'ta etimoloji arka plan panelindedir; kullanım kanıtı her zaman öndedir.
Döngüsellik riski
Kelime ağından 'dünya görüşü' türetmek, haritayı çizenin hükmünü haritaya taşıyabilir (Sapir-Whorf tartışması). Alan grafındaki adaylar bu yüzden yalnız adaydır; ilişki hükmü insanındır.
Korpus sınırı
Nüzul sıralaması ve Mekkî/Medenî tasnifi ihtilaflıdır; morfolojik etiketleme insan yapımıdır. ManaGraf tek bir ilmî geleneği (Tanzil/Mısır kronolojisi + QAC) şeffaf biçimde kullanır.
İdeolojik daraltma
Kavramları tek bir siyasal-teolojik çerçeveye indirmek yöntemin ölümüdür. Madde şablonunda 'karşıt okumalar' bölümü bu yüzden zorunludur.
Kaynak envanteri (kapalı-dünya)
| Kaynak | Rol | Lisans/Not |
|---|---|---|
| Kur'an metni + Türkçe çeviri | Ayet metinleri (6.236) | iç derleme |
| Quranic Arabic Corpus v0.4 | Kök/lema morfolojisi (~130K kelime) | GPL-koşullu, atıflı |
| Tanzil sure metadatası | Mekkî/Medenî + nüzul sırası | verbatim dağıtım |
| Tanzil çeviri koleksiyonu (8 meal) | Meal karşılaştırma matrisi | non-commercial (atölye içi) |
| el-Müfredât — Râgıb el-İsfahânî (ö. 502H) | Klasik Kur'an sözlüğü (1.695 madde) | kamu malı (OpenITI edisyonu) |
| Lisânü'l-Arab — İbn Manzûr (ö. 711H) | Klasik Arapça sözlük (9.153 madde) | kamu malı (OpenITI edisyonu) |
| Yerinde üretilen ayet gömmeleri | Benzerlik komşuluğu | yerel üretim |
Atıf politikası
Yapay zekâ yalnız taslak üretir ve her cümlesi (sure:ayet) ya da [Kaynak: ...] atfı taşımak zorundadır; atıfsız cümle oranı %10'u aşarsa taslak otomatik reddedilir. Hiçbir yapay zekâ metni insan onayı olmadan yayınlanmaz. Her derleme, hangi kaynak sürümlerinden üretildiğini gösteren damga zinciri taşır.
ManaGraf bir hüküm makinesi değildir. İyi sorular soran araştırmacıya iyi düzenlenmiş kanıt sunar — gerisi ilmin edebidir.